GÜMÜŞHANENİN TARİHİ

Gümüşhane yöresindeki arkeolojik buluntular, yerlesik yasamin M.Ö. 3000 yillarina dek uzandigini göstermektedir. Bölgede bilinen ilk halk M.Ö. 2. binin ortalarinda ortaya çikan Azzi ve Hayasalardir. Bu nedenle, Gümüshane’yi de içine alan bölgeye Azzi-Hayasa ülkesi deniyordu. Yine M.Ö. 2. binde Mezopotamya’dan gelen Assurlu tüccarlarin, Gümüshane ve yöresinde bulunan maden yataklari nedeniyle bölgeye ilgi duyduklari bilinmektedir. Hitit Imparatorluk döneminde de Gümüshane çevresindeki gümüs yataklarinin isletilmesiyle, bölge zenginlik kaynagi olma özelligini sürdürmüstür. Hitit Imparatorlugu’nun yikilmasindan sonra bölgeye Urartular hâkim olmus, M.Ö. 8. yüzyil sonlarina dogru Kimmer-Iskit akinlari baslamistir. Bu dönemde halkin büyük çogunlugu yerini yurdunu birakarak güneye ve batiya dogru göçe baslamistir. Daha sonra yöreye sirasiyla Medler, Persler ve Pontos Kralligi egemen olmustur. M.Ö. 1. yüzyilda bölgede Romalilarin hâkimiyetinin yayildigi görülmektedir. M.S. 395’te Bizans Imparatorlugu topraklari içerisinde kalan Gümüshane, M.S. 7. yüzyilda Bizans-Hazar askeri isbirligine konu olan topraklar arasindaydi. M.S. 7. ve 8. yüzyillarda Arap egemenligine giren bölge topraklari, sonradan yeniden Bizans egemenligine girmis, 11. yüzyilda Saltuklular tarafindan fethedilmistir. 1461 yilinda Fatih Sultan Mehmet Trabzon Rum Imparatorlugu’nu yikarak yöreyi Osmanli egemenligi altina almistir. 7 Temmuz 1916’da Ruslar tarafindan isgal edilen Gümüshane, 15 Subat 1918’de isgalden kurtarilmistir

GÜMÜŞHANENİN COGRAFİ YAPISI VE İKLİMİ

Yüzölçümü 6.575 kilometrekare, deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 1210 metredir. Yeryüzü şekilleri bakımından Köse, Kelkit ve Şiran ilçelerinin yer aldığı güney kesimi yüksek bir plato özelliği gösterirken, Merkez, Torul ve Kürtün ilçelerini kapsayan kuzey kesimi oldukça engebelidir. Dar ve derin vadilerle birbirinden ayrılmış yüksek dağlar kuzeyin belirleyici özelliğidir. Gümüşhane’nin ünlü yaylaları da bu kesimde yer alır. İlin en yüksek noktası 3.331 metre ile Abdal Musa Tepesidir.Gümüşhane’nin içinden geçen Harşit ile Kelkit vadisini boydan boya kat eden Kelkit Çayı ilin başlıca akarsularıdır. Arazinin % 60’ını dağlar,% 29’unu platolar, % 11’ini ovalar teşkil etmektedir.
Gümüşhane ili her yönüyle olduğu gibi iklim özellikleri bakımından da Doğu Anadolu ile Karadeniz bölümü arasında bir geçiş teşkil etmektedir. Yüksek Zigana duvarları ile Karadeniz’in bunaltıcı nemli havasına set çeken kop engeliyle de Doğu Anadolu’nun şiddetli soğuklarının gelmesini engelleyen Gümüşhane ilimiz dünya üzerinde ender yörelere sahip olan hoş bir iklime sahiptir. İlimiz Doğu Karadeniz Bölgesinin iç kısmında 39-41 derece Doğu Boylamları , 40-41 derece Kuzey Enlemleri arasında karasal bir iklime sahiptir.

GÜMÜŞHANE YÖRESEL HALK OYUNLARI

Gümüşhane folklor önünden zengin bir ildir.Bu zenginliğin temelinde özellikle coğrafi konumun etkisi büyüktür.Çeşitli alanlarda görülmekte olan geçiş özelliğini bu alanda da görmek mümkündür.Ancak bütün bu kültürel değerler yeni bir sentezin sonucu olarak Gümüşhane’ye has kimliğe bürünmüştür.Her bölgenin kendine özgü karakteristikleri bulunduğu gibi bölgelerin kendi içerisindeki yerleşim birimlerinde de ayrı oyun zenginliklerine rastlanmaktadır.Gümüşhane yöresi bu konuda tipik bir örnektir.Yalnız bu manada yeterli derleme ve tanıtım çalışmalarının yapılmaması ve ilimizin kapalı bir ekonomiye sahip olması dolayısıyla kültür ürünlerimiz saklı kalmıştır.
Dizden kırma (dik horon-urumdiki-vasilindiki), sarıkız, Tulum, Sarhoşbarı, Temürağa, Hoşbilezik, Nari, Daldalar, Turnalar, Şiro, Karabet, Tillara, Sallanma, Mektepli, Tamşara, tepeler, Mero, Dittara, Sordadiki, Sıksara, Dello, Koçari, Karşılama, delipaşa, Bıçakoyunu, Dilvane, Köşkaltı, Peştamalin Bağları, Büyük cevizin dibi, Kekliği vurdum, Eğlenceden gelenler, Havahatun, Delilo, Hoynari, Aşşahtan gelirim, Akça ferikler, Kürdün kızı, Deli kız sinin geliyor, Ah teze yar, Şayrenize, Aşırtma, Lazutlar, Heymustafa, Tiktak.

GÜMÜŞHANE YÖRESEL YEMEKLERi VE EL SANATLARI

GÜMÜŞHANE YÖRESEL YEMEKLERi
Siron, Fırın Erişte, Mantı Çorbası, Lemis, Fasulye Bulgurlusu, Un Herlesi Çorbası, Gavut Çorbası, Yavan Çorbası, Doduk Çorbası, Fırfır Çorbası, Dırma Çorbası, Gendime Çorbası, Erişte Çorbası, Arpa Yarması Çorbası, Zuluflu Çorbası, Pağla Denlisi, Borani, Lemis, Fıtfıt Haşılı, Patates Kavurması, Muhla, Yergök Dolması, Sütlü Haşıl, Evelik Dolması, Kalem Dolması, Lor Dolması, Ekşili Dolma, Ekmek Aşı, Çırtma Fasulye, Kaygana, Kete, Pancar Kavurması, Pişi, Tava Lemisi, Zırıhta, Lahana Dolması, Yalancı Dolma, Güveç, Su Böreği, Paparna, Toğala Kuymağı, Hıngel, Galıya, Karın Kaymağı.
GÜMÜŞHANE EL SANATLARI
Şal, keten veya kevek işlik, camadan, yük ve çocuk taşımak için kullanılan yün kaytonlar, dırmaç ipleri, boynuz kaplı bıçaklar, tahta kepçe, oklava, sofra, şal, peştamal, şalvar, yelek, etek uçları fırfırlı entari yörenin başlıca el sanatlarıdır.